هواگیری شوفاژ یکی از اقدامات ضروری برای بهبود عملکرد سیستم گرمایشی در فصل سرد سال است. اگر شوفاژ شما خوب گرم نمیشود، یا صدای غیرطبیعی از آن میشنوید، معمولاً دلیلش تجمع هوا در سیستم است. در این مقاله جامع، با صفر تا صد هواگیری شوفاژ آشنا خواهید شد: از تعریف، ابزارها، تا روشهای مختلف و نکات تخصصی برای انواع پکیج و موتورخانه.
در سیستمهای گرمایشی همچون رادیاتور شوفاژ، وجود هوا در مسیر گردش آب باعث میشود آب نتواند بهصورت یکنواخت و موثر تمامی پرهها را گرم کند. به همین دلیل لازم است که هواگیری شوفاژ انجام شود تا هوای تجمع یافته از سیستم خارج شود و گردش آب گرم بدون مانع انجام گیرد.
هر چقدر سیستم گرمایش شما قدرتمند باشد، اگر هوای اضافی در لولهها و رادیاتورها وجود داشته باشد، بازدهی کاهش مییابد، مصرف انرژی افزایش مییابد، و در نتیجه هزینه بیشتری برای گرمایش خواهید پرداخت.
هواگیری شوفاژ به معنای خارج کردن هوای محبوس درون رادیاتورها و شبکه گرمایش است که مانع از گردش موثر آب گرم میشود. این عمل باعث میشود:
دمای سطح رادیاتورها افزایش یابد.
مصرف انرژی کاهش یابد.
فشار و کارکرد سیستم بهینه شود.
صدای غیرطبیعی ناشی از هوا در لولهها از بین برود.
در واقع وقتی سیستم گرمایش شما راندمان کامل نداشته باشد، یکی از اولین و سادهترین اقدامات، هواگیری شوفاژ است.
برای انجام صحیح هواگیری شوفاژ چند ابزار وجود دارد که آچار هواگیری شوفاژ مهمترین آنهاست. در جدول زیر ابزارهای ضروری و کاربرد آنها را مشاهده میکنید:
|
ابزار |
کاربرد |
|
آچار هواگیری شوفاژ |
برای باز و بسته کردن پیچهای مخصوص خروج هوا |
|
پارچه یا حوله |
برای جلوگیری از ریختن آب هنگام هواگیری |
|
ظرف برای جمعآوری آب |
جهت جلوگیری از ریختن آب روی زمین |
|
دستکش |
برای ایمنی دست در حین کار |
علائم وجود هوا در سیستم شوفاژ معمولا واضح است. اگر هر یک از شرایط زیر را مشاهده کردید، احتمال زیاد نیاز به هواگیری شوفاژ دارید:
قسمت بالایی رادیاتور سرد و قسمت پایین آن گرم است.
صدای قلقلی یا با غژغژ در رادیاتورها شنیده میشود.
دمای خانه به خوبی گرم نمیشود.
فشار آب در پکیج کاهش یافته است.
بسیاری از خانهها هنوز از رادیاتورهای قدیمی استفاده میکنند که طراحی متفاوتی نسبت به نوعهای جدید دارد. در این نوع از سیستمها، تجمع هوا بیشتر دیده میشود و نیاز به توجه ویژه دارد.
در سیستمهای قدیمیتر، مسیرهای داخلی رادیاتورها پیچیدهتر است و احتمال گیر کردن هوا بیشتر است. همچنین چون این رادیاتورها ممکن است نشتیهای کوچک داشته باشند، هواگیری باید با دقت و منظم انجام شود.
پکیج یا موتورخانه را خاموش کنید.
رادیاتورها را بررسی کنید و آچار هواگیری شوفاژ را آماده سازید.
از پایینترین رادیاتور در منزل شروع کنید و به سمت بالا بروید.
پیچ هواگیری را بهآرامی باز کنید تا هوا خارج شود.
زمانی که آب یکنواخت خارج شد، پیچ را ببندید.
توجه داشته باشید که هواگیری شوفاژ قدیمی باید با دقت بیشتری انجام شود، چون ممکن است آب بیشتری نسبت به هوای خارجشده بیرون بیاید.

بله! اگر ابزار رسمی مانند آچار هواگیری شوفاژ در دسترس ندارید، هنوز هم میتوانید هواگیری را انجام دهید. برای این کار میتوانید از پیچ گوشتی مناسب (متناسب با نوع پیچ هواگیری)، یا حتی آچار فرانسه کوچک استفاده کنید. مهم این است که ابزار انتخابی به خوبی در سر پیچ جا بیفتد و از لیز خوردن جلوگیری شود.
ابزار مناسب را در دست بگیرید.
پیچ را بهآرامی خلاف عقربههای ساعت بچرخانید.
منتظر خروج هوا باشید؛ زمانی که جریان یکنواخت آب شروع شد، پیچ را ببندید.
مراقب باشید که آب گرم ممکن است شما را بسوزاند – دستکش بپوشید.
اگرچه استفاده از آچار مخصوص راحتتر و امنتر است، اما در نبود آن نیز میتوانید هواگیری را انجام دهید.
در سیستمهایی که گرمایش از طریق موتورخانه مرکزی انجام میشود، هواگیری شوفاژ موتورخانه ممکن است با روال خانههای معمولی کمی متفاوت باشد، زیرا باید توجه ویژه به لولهها و شیرهای برگشتی شود.
سیستم را خاموش کنید تا آب داخل لولهها در حالت سکون قرار گیرد.
از دورترین رادیاتور نسبت به موتورخانه شروع کنید.
هواگیری را از پایینترین نقطه تا بالاترین نقطه ادامه دهید.
پس از هواگیری، فشار سیستم را در موتورخانه چک کنید و در صورت نیاز آن را مجدداً تنظیم نمایید.
این روش باعث میشود که هوای محبوس در کل سیستم، حتی در مسیرهای طولانی، به تدریج آزاد شده و سیستم بهینه کار کند.
در این قسمت، یک راهنمای گامبهگام برای هواگیری شوفاژ ارائه میشود تا کار بهصورت حرفهای و بدون اشتباه انجام شود:
ابتدا سیستم گرمایش را خاموش کنید تا آب درون سیستم ساکن شود و احتمال سوختگی کاهش یابد.
یک ظرف کوچک زیر پیچ هواگیری قرار دهید تا آب خروجی را جمع کند.
با استفاده از آچار هواگیری شوفاژ، پیچ را بهآرامی باز کنید.
صدای خروج هوا را بشنوید و منتظر بمانید تا جریان آب یکنواخت خارج شود.
پیچ را ببندید و به سراغ رادیاتور بعدی بروید.
این فرآیند باید برای تمامی رادیاتورها از پایینترین تا بالاترین انجام شود تا همه هوای محبوس خارج گردد.
مطالعه مقالات مرتبط با خدمات نصب و تعمیرات سیستمهای گرمایشی:
مقالات تخصصی مرتبط با نصب و شوفاژ:
شاید برای خیلیها این سؤال وجود داشته باشد که هواگیری شوفاژ دقیقاً برای چیست و اگر انجام نشود چه اتفاقی میافتد. واقعیت این است که هواگیری شوفاژ فقط یک کار ساده فصلی نیست، بلکه نقش مستقیمی در سلامت کل سیستم گرمایشی دارد.
وقتی هوا داخل رادیاتور یا لولهها جمع میشود، آب گرم نمیتواند بهصورت یکنواخت گردش کند. نتیجه این اتفاق، گرم نشدن بخشی از شوفاژ، افزایش مصرف انرژی و حتی فشار آمدن به پکیج یا موتورخانه است. در چنین شرایطی، انجام بهموقع هواگیری شوفاژ میتواند از هزینههای سنگین تعمیرات جلوگیری کند.
خیلی از کاربرانی که با مشکل گرم نشدن شوفاژ مواجه میشوند، ابتدا تصور میکنند دستگاه نیاز به تعمیر اساسی دارد؛ در حالی که در بسیاری از موارد، تنها با یک هواگیری شوفاژ اصولی مشکل کاملاً برطرف میشود. اگر دوست داری درباره خدمات تخصصی مرتبط با سیستمهای گرمایشی بیشتر بدانی، میتوانی سری به صفحه خدمات بزنی.
در ساختمانهایی که از موتورخانه مرکزی قدیمی استفاده میکنند، موضوع هواگیری شوفاژ قدیمی موتورخانه کمی حساستر است. این سیستمها معمولاً حجم آب بیشتری دارند و مسیر لولهکشی آنها پیچیدهتر است، به همین دلیل هوا در نقاط مختلفی از سیستم گیر میکند.
طول زیاد لولهها
اختلاف ارتفاع بین طبقات
نبود شیر هواگیری اتوماتیک
رسوبگرفتگی در مسیر گردش آب
در چنین شرایطی، اگر هواگیری شوفاژ بهدرستی انجام نشود، حتی با روشن بودن مداوم موتورخانه هم گرمای مطلوب به واحدها نمیرسد.
بهترین روش این است که هواگیری از دورترین واحد نسبت به موتورخانه آغاز شود و بهتدریج به واحدهای نزدیکتر برسد. این کار باعث میشود هوای محبوسشده به سمت خروجیها هدایت شود.
در ساختمانهای بزرگ، معمولاً هماهنگی بین ساکنین اهمیت زیادی دارد. اگر ساکنین بدون برنامه اقدام به هواگیری شوفاژ کنند، تعادل فشار سیستم به هم میریزد. به همین دلیل آشنایی با اصول کار یا استفاده از افراد متخصص توصیه میشود. اگر میخواهی بدانی نقش نصاب حرفهای دقیقاً چیست، مطالعه مقاله نصاب شوفاژ کیست و چه خدماتی ارائه میدهد؟ میتواند دید خوبی بهت بدهد.

یکی از ابزارهای ساده اما بسیار مهم در فرآیند هواگیری شوفاژ، آچار هواگیری است. این آچار معمولاً اندازه کوچکی دارد اما بدون آن، کار هواگیری یا سخت میشود یا با ریسک آسیب به شیر هواگیری همراه است.
|
نوع آچار |
کاربرد |
مناسب برای |
|
آچار مربعی کلاسیک |
رایجترین نوع |
رادیاتورهای قدیمی |
|
آچار چندکاره |
چند سایز مختلف |
ساختمانهای مختلف |
|
پیچگوشتی تخت |
جایگزین موقت |
مواقع اضطراری |
نکته مهم این است که استفاده از ابزار نامناسب میتواند باعث هرز شدن پیچ هواگیری شود و در نهایت هزینه بیشتری روی دستتان بگذارد. اگر علاقهمند هستی بیشتر درباره اشتباهات رایج در سیستمهای گرمایشی بدانی، پیشنهاد میکنم مقاله ۵ اشتباه خطرناک در نصب شوفاژ را حتماً بخوانی.
یکی از اشتباهات رایج در طرز هواگیری شوفاژ این است که افراد بدون توجه به ترتیب رادیاتورها، هر کدام را که دم دستشان است هواگیری میکنند. در حالی که اصولیترین روش، هواگیری شوفاژ از پایینترین نقطه ساختمان به سمت بالا است.
هوا سبکتر از آب است و تمایل دارد به سمت بالا حرکت کند. اگر ابتدا شوفاژهای بالایی هواگیری شوند، هوای باقیمانده در طبقات پایین دوباره به سمت بالا برمیگردد و زحمات شما عملاً بیاثر میشود.
بنابراین ترتیب استاندارد به این شکل است:
شروع از پایینترین طبقه
حرکت تدریجی به طبقات بالاتر
بررسی مجدد فشار سیستم پس از اتمام کار
این روش بهخصوص در ساختمانهای چندطبقه یا سیستمهای موتورخانهای اهمیت بیشتری دارد.
برای درک بهتر تفاوتها، جدول زیر میتواند دید واضحتری به شما بدهد:
|
ویژگی |
هواگیری شوفاژ خانگی |
هواگیری شوفاژ موتورخانه |
|
پیچیدگی |
کم |
زیاد |
|
ابزار مورد نیاز |
آچار هواگیری |
آچار + کنترل فشار |
|
نیاز به هماهنگی |
ندارد |
دارد |
|
احتمال خطا |
پایین |
بالاتر |
|
ویژگی |
هواگیری شوفاژ خانگی |
هواگیری شوفاژ موتورخانه |
دانستن طرز هواگیری شوفاژ به شکل درست، چیزی فراتر از باز کردن یک پیچ ساده است. خیلی از افراد فکر میکنند همین که کمی هوا خارج شد، کار تمام است؛ اما در واقع اگر ترتیب، زمان و فشار سیستم را در نظر نگیرید، هواگیری شوفاژ نهتنها مؤثر نیست، بلکه میتواند باعث افت فشار یا حتی نشتی شود.
اولین نکته مهم در طرز هواگیری شوفاژ این است که سیستم گرمایشی باید خاموش باشد. زمانی که پکیج یا موتورخانه روشن است، آب با فشار و دمای بالا در حال گردش است و این موضوع هم خطرناک است و هم باعث میشود هوا بهطور کامل خارج نشود.
بعد از خاموش کردن سیستم، بهتر است حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه صبر کنید تا آب داخل رادیاتورها به حالت سکون برسد. این کار باعث میشود هوای جمعشده در بالاترین نقطه شوفاژ قرار بگیرد و راحتتر خارج شود. در این مرحله، آچار هواگیری شوفاژ نقش اصلی را ایفا میکند.
اگر هنوز در مورد اصول کار با سیستمهای گرمایشی اطمینان کافی نداری، مطالعه مقاله نصاب شوفاژ خوب چه ویژگیهایی دارد؟ میتواند دید بهتری نسبت به استانداردهای صحیح کار بهت بدهد.
بسیاری از مشکلاتی که بعد از هواگیری شوفاژ به وجود میآید، ناشی از چند اشتباه ساده اما پرتکرار است:
باز کردن بیش از حد پیچ هواگیری
هواگیری شوفاژ بدون بررسی فشار پکیج
انجام هواگیری شوفاژ فقط برای یک رادیاتور
بیتوجهی به ترتیب طبقات
بستن نادرست پیچ و ایجاد نشتی
هرکدام از این موارد میتواند باعث شود هواگیری شوفاژ نتیجه معکوس بدهد. به همین دلیل توصیه میشود بعد از اتمام کار، حتماً فشار سیستم بررسی شود و در صورت نیاز تنظیم گردد.
یکی از سوالات پرتکرار کاربران این است که آیا هواگیری شوفاژ باعث افت فشار پکیج میشود یا نه؟ پاسخ کوتاه این است: بله، کاملاً طبیعی است.
وقتی هواگیری شوفاژ انجام میشود، مقداری از آب سیستم نیز همراه هوا خارج میشود. همین موضوع باعث کاهش فشار کلی سیستم میگردد. اگر بعد از هواگیری شوفاژ، فشار پکیج را تنظیم نکنید، ممکن است با مشکلاتی مثل خاموش شدن دستگاه یا گرم نشدن شوفاژها مواجه شوید.
بهطور استاندارد، فشار مناسب پکیج باید بین ۱ تا ۱.۵ بار باشد. بعد از هواگیری شوفاژ، حتماً گیج فشار را بررسی کنید و در صورت نیاز، با شیر پرکن فشار را تنظیم نمایید.
اگر فشار دائماً افت میکند، ممکن است مشکل فقط هواگیری شوفاژ نباشد و نشتی در سیستم وجود داشته باشد. در این حالت پیشنهاد میشود مقاله چرا شوفاژ آب میدهد؟ را مطالعه کنی تا علتها و راهکارها را بهتر بشناسی.

در بسیاری از مواقع، کاربران چندین بار هواگیری شوفاژ انجام میدهند اما همچنان نتیجه مطلوب نمیگیرند. اینجاست که باید بررسی کرد آیا واقعاً مشکل فقط هواست یا نه.
شوفاژ فقط برای مدت کوتاهی گرم میشود
اختلاف دمای شدید بین رادیاتورها وجود دارد
افت فشار مداوم حتی بعد از تنظیم
شنیدن صدای غیرعادی پس از چند ساعت
در چنین شرایطی، احتمال دارد سیستم نیاز به سرویس تخصصی، شستوشوی مدار یا حتی تعویض برخی قطعات داشته باشد. اگر دوست داری بدانی چه زمانی باید به فکر تعویض یا نصب مجدد باشی، مقاله چه زمانی باید به فکر تعویض یا نصب مجدد شوفاژ باشیم؟ میتواند راهنمای خوبی باشد.
یکی از نکات مهم اما کمتر گفتهشده درباره هواگیری شوفاژ، زمان مناسب انجام آن است. بهترین زمان برای هواگیری شوفاژ معمولاً ابتدای فصل سرما، یعنی اوایل پاییز است؛ زمانی که سیستم بعد از ماهها خاموشی دوباره راهاندازی میشود.
در این بازه، هوای زیادی وارد سیستم شده و اگر هواگیری شوفاژ انجام نشود، کل زمستان با مشکل گرمایش مواجه خواهید بود. البته این به آن معنا نیست که فقط یک بار در سال هواگیری شوفاژ کافی است. در برخی ساختمانها، بهخصوص ساختمانهای چندطبقه، ممکن است نیاز باشد این کار چند بار در سال تکرار شود.
اگر سیستم گرمایشی بهصورت منظم سرویس شود، میزان نیاز به هواگیری شوفاژ بهطور چشمگیری کاهش پیدا میکند. سرویس دورهای شامل بررسی فشار، کنترل اتصالات، رسوبزدایی و بررسی شیرهاست.
در بسیاری از موارد، کاربرانی که از سرویسهای دورهای استفاده میکنند، فقط سالی یک بار هواگیری شوفاژ انجام میدهند و تا پایان فصل سرما هیچ مشکلی ندارند. برای آشنایی بیشتر با خدمات تخصصی مرتبط، میتوانی به صفحه درباره ما نگاهی بیندازی.
گاهی شرایطی پیش میآید که هواگیری شوفاژ بهصورت خانگی ریسک دارد؛ مثلاً در سیستمهای قدیمی، موتورخانههای بزرگ یا زمانی که نشتی و افت فشار شدید وجود دارد. در این مواقع، حضور یک نصاب حرفهای میتواند از خسارتهای جدی جلوگیری کند.
اگر در تهران یا مناطق اطراف هستی، مقالات زیر میتوانند به انتخاب آگاهانه کمک کنند:
قبلاً اشاره کردیم که هواگیری شوفاژ از پایین یکی از اصول پایهای در سیستمهای گرمایشی چندطبقه است، اما این موضوع آنقدر مهم است که ارزش دارد دقیقتر بررسی شود. در ساختمانهایی که بیش از یک طبقه دارند، اگر ترتیب هواگیری شوفاژ رعایت نشود، عملاً بخشی از هوا در سیستم باقی میماند و نتیجه مطلوب حاصل نمیشود.
هوا بهصورت طبیعی به سمت بالا حرکت میکند، بنابراین وقتی شما هواگیری شوفاژ را از طبقات بالا شروع میکنید، هوای باقیمانده در لولههای پایینی دوباره به سمت بالا رانده میشود. این اتفاق باعث میشود بعد از چند ساعت، دوباره همان علائم همیشگی مثل سرد بودن بالای شوفاژ یا صدای قلقل ظاهر شود.
بهترین روش این است که:
ابتدا پایینترین شوفاژ ساختمان هواگیری شود
سپس بهصورت مرحلهای به طبقات بالاتر بروید
در نهایت فشار سیستم بررسی و تنظیم شود
این روش بهخصوص در سیستمهای موتورخانهای بسیار حیاتی است و باعث میشود هواگیری شوفاژ بهصورت کامل و پایدار انجام شود.
برای اینکه کل مطالب گفتهشده بهصورت خلاصه و کاربردی جلوی چشم باشد، جدول زیر میتواند یک راهنمای سریع و حرفهای برای هواگیری شوفاژ باشد:
|
نکته |
توضیح |
|
خاموش بودن سیستم |
قبل از هواگیری شوفاژ حتماً پکیج یا موتورخانه خاموش باشد |
|
ترتیب صحیح |
هواگیری شوفاژ از پایین به بالا انجام شود |
|
ابزار مناسب |
استفاده از آچار هواگیری شوفاژ استاندارد |
|
کنترل فشار |
بعد از هواگیری، فشار سیستم تنظیم شود |
|
زمان مناسب |
بهترین زمان، ابتدای فصل سرما است |
|
تکرار منطقی |
هواگیری شوفاژ فقط در صورت نیاز انجام شود |
|
نکته |
توضیح |
رعایت همین چند نکته ساده میتواند باعث شود سیستم گرمایشی شما با حداکثر بازده کار کند و نیاز کمتری به تعمیرات پیدا کند.
هواگیری شوفاژ فقط یک اقدام فوری برای گرم شدن خانه نیست؛ بلکه بخشی از نگهداری اصولی سیستم گرمایشی محسوب میشود. زمانی که هوا بهطور مداوم داخل سیستم باقی بماند، فشار مضاعفی به پمپ، مبدل حرارتی و حتی لولهها وارد میشود.
در بلندمدت، این موضوع میتواند باعث:
کاهش عمر پکیج یا موتورخانه
افزایش مصرف انرژی
ایجاد نشتی در اتصالات
نیاز زودهنگام به تعویض رادیاتورها
شود. به همین دلیل است که بسیاری از متخصصان توصیه میکنند هواگیری شوفاژ را جدی بگیرید و آن را بهعنوان بخشی از سرویس دورهای در نظر داشته باشید. اگر دوست داری بیشتر با رویکرد کلی خدمات و پشتیبانی آشنا شوی، مراجعه به صفحه صفحه اصلی یا تماس با ما میتواند اطلاعات خوبی در اختیارت بگذارد.

در این بخش، به پرتکرارترین سوالاتی که کاربران در مورد هواگیری شوفاژ میپرسند پاسخ دادهایم:
اگر اصول ایمنی رعایت شود، خیر. فقط باید سیستم خاموش باشد و مراقب آب داغ باشید. استفاده از آچار هواگیری شوفاژ مناسب خطر را به حداقل میرساند.
معمولاً یک بار در ابتدای فصل سرما کافی است، اما اگر علائمی مثل سرد بودن شوفاژ یا صدا شنیدید، باید دوباره هواگیری شوفاژ انجام شود.
بهدلیل خروج مقداری آب همراه با هوا. این موضوع طبیعی است و باید فشار را مجدداً تنظیم کنید.
بله، اما توصیه نمیشود. ابزار نامناسب ممکن است باعث خرابی شیر هواگیری شود. آچار مخصوص بهترین انتخاب است.
در این حالت احتمالاً مشکل از رسوب، نشتی یا خرابی قطعات است و نیاز به بررسی تخصصی وجود دارد.
بله، تقریباً تمام رادیاتورها ممکن است در طول زمان هوا بگیرند، بهخصوص در سیستمهای قدیمی یا چندطبقه.
اوایل پاییز، قبل از استفاده مداوم از سیستم گرمایشی بهترین زمان هواگیری شوفاژ است.